تبلیغات
حسین بن علی (ع) و دست انتقام خدایش - مختار در آیینه روایات
 
حسین بن علی (ع) و دست انتقام خدایش

وَسَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنقَلَبٍ یَنقَلِبُونَ
بزودی ستمکاران خواهند دانست چگونه زیر و زبر می شوند
یکشنبه 12 دی 1389 :: نویسنده : میلاد حیدری
روایاتی که درباره مختار به دست ما رسیده است؛ بر دو قسم است: روایاتی که در مدح و ستایش او ایراد گردیده­اند و دیگر، اخبار و روایاتی است که در مقام مذمت او بیان شده­اند. غالب روایات ذم از اسناد بسیار ضعیفی برخوردار است[1] و از اعتبار چندانی نزد اهل حدیث برخوردار نیستند؛ اما در مقابل روایات مدح از قوت و استحکام اسنادی بیشتری نسبت به روایات ذم برخوردارند.

در ادامه مطلب این مطلب زیبا را بخوانید...
در بعضی از روایات مدح، به آمدن مختار بشارت داده شده و در بعضی دیگر، عمل او مورد تمجید قرار گرفته و مورد دعای خیر قرار گرفته است. در روایتی از امام باقر(ع) آمده است که فرمود: «به مختار ناسزا نگویید، زیرا او بود که قاتلین شهدای ما را کشت و انتقام خون ما را از دشمنان گرفت و بیوه­زنان ما را شوهر داد و در تنگدستی به ما کمک مالی کرد.»[2] شیخ طوسی نیز روایتی را از عبدالله بن شریک نقل کرده که: «روز عید قربان در منا، خدمت امام باقر(ع)رسیدیم؛ در حالی­که امام(ع) در     خیمه­گاهشان نشسته بودند، ایشان شخصی را در پی سلمانی فرستادند تا بیاید و موی حضرت را اصلاح نماید. من روبروی حضرت نشسته بودم که ناگهان پیرمرد محترمی از اهل کوفه بر امام(ع) وارد شد و خواست دست ایشان را ببوسد؛ اما حضرت نگذاشت، سپس رو به پیرمرد کرده فرمودند: شما کیستید؟ آن مرد عرض کرد: من ابوالحکم فرزند مختار بن ابی­عبید هستم. امام(ع) تا او را شناخت با وجود آن که فاصله کمی با آن مرد داشت، دست او را گرفت و به نزدیک خود کشاند تا جایی که نزدیک بود روی زانوی خود بنشاند، سپس او را در کنار خود جای داد. فرزند مختار رو به امام(ع) کرد و عرض نمود: خداوند کارت را اصلاح کند مردم درباره پدرم حرف­های زیادی می­زنند و چیزهایی می­گویند؛ اما حق همان است که شما بفرمائید؛ امام(ع) پرسید: چه می­گویند؟ گفت:  می­گویند کذّاب؛ امام(ع) با شگفتی فرمود: سبحان الله؛ به خدا سوگند پدرم(ع) به من خبر داد که مهر مادر من همان پولی بود که مختار برایش فرستاده بود، سپس امام(ع) ادامه داده فرمودند: مگر او نبود که خانه­های خراب ما را از نو ساخت؟ مگر او قاتل قاتلین ما نیست؛ مگر او خونخواه ما نبود، خدا رحمتش کند. به خدا سوگند پدرم به من خبر داد که هر گاه مختار به خانه فاطمه دختر امیرالمومنین(ع) وارد می­شد، آن بانو او را احترام می­گذاشت و فرش برایش می­گستراند و متکایی می­گذاشت مختار بر آن می­نشست و از او حدیث می­شنید. آنگاه امام باقر(ع) رو به فرزند مختار کرده فرمودند: خدا پدرت را رحمت کند، خدا پدرت را رحمت کند او حق ما را گرفت و قاتلین ما را کشت و به خون­خواهی ما قیام کرد.»[3]
   روایاتی نیز در ذم مختار از سوی ائمه معصومین(ع) بیان شده که بی­تردید این روایات یا از روی تقیه از سوی حضرات معصومین(ع) بیان شده و یا ساخته و پرداخته دشمنان اوست که با این ترفند خواسته­اند شخصیت ممتاز او را زیر سئوال ببرند تا او را از انظار شیعیان و دوستداران بیندازند این مطلب تازگی ندارد، چرا که درباره علی(ع) نیز چنین کردند و بعدها نیز از این کارها بسیار انجام شده است.[4]
 
مختار در نگاه علما
   در حسن عقیده و درستی کار مختار از سوی علمای بزرگ شیعه سخن بسیار گفته شده است. علامه امینی در کتاب ارزشمند خود الغدیر در شرح حال ابی­تمام شاعر، ضمن تعریف و تمجید از شخصیت او به قسمتی از اشعار رائیه او ایراد گرفته از بصیرت و آگاهی او اظهار تعجب می­کند که چرا شاعری با این درجه از آگاهی و معرفت نسبت به علوم و فنون مختلف چنین مطلبی را عنوان کرده است. ایشان در ادامه         می­فرماید: «هر که با دیده بصیرت و تحقیق بر تاریخ و علم رجال بنگرد    درمی­یابد که مختار از پیشگامان دینداری و هدایت و اخلاص بوده است و همانا نهضت مقدس او، تنها برای برپایی عدالت بوسیله ریشه کن کردن ملحدان و ظلم اموی­ها بوده است، سپس علامه، کیسانی بودن مختار را رد کرده آن را تهمتی از سوی دشمنان و منحرفان می­داند؛ در ادامه ایشان احادیث ائمه معصومین(ع) در ستایش مختار را متذکر شده، حضرات معصومین(ع) را قدردان همیشگی این خدمت معرفی کرده­اند.[5]  آیت­الله خویی نیز در کتابش از مختار چنین سخن به میان می­آورد: «در حسن حال مختار همین بس که او با کشتن قاتلان امام حسین(ع) دل اهل بیت پیامبر(ص) را شاد کرد، این خود خدمتی بزرگ به ساحت مقدس خاندان پیامبر(ص) می­باشد که استحقاق پاداش از سوی آن بزرگواران را دارد...».[6] بیانات بسیار دیگری نیز در این باره وجود دارد که در این مقاله مجال پرداختن به همه آنها نیست.
 
مختار و ادعای نبوت
   از جمله اتهاماتی که بر مختار وارد شده و در بیشتر کتاب­های اهل سنت بر آن تأکید شده است، این که مختار مدعی بود که پیامبر است و فرستاده خداست و جبرئیل بر او نازل می­شود.[7] بواسطه این تهمت تبلیغات وسیعی علیه مختار انجام شد، حال آنکه او هرگز مدعی نبوت یا نزول وحی بر خود نبوده است. گویا این تهمت مغرضانه از سوی اشراف فراری کوفه و در راستای تخریب چهره مختار در انظار مسلمین، بر او زده شد و سپس دستگاه جبار اموی و همچنین دست اندرکاران زبیری برای مخدوش کردن شخصیت مختار روی آن تبلیغات وسیعی به راه انداختند و جاعلین حدیث و فقهای درباری نیز بر آن صحه گذاشتند.[8] چگونه ممکن است، کسی در کوفه در مرکز مهم اسلامی آن روز در میان مسلمانان متعصب و آگاه و در حضور راویان و ناقلان حدیث و شاگردان مخلص امیرالمؤمنین(ع) و شیعیان کوفه ادعای نبوت بکند و کسی متعرض او نشود؟ و چگونه عقل قبول می­کند که مختار با چنین ادعایی توانست مردم عراق را به دور خود جمع کند و آن قیام عظیم را رهبری نماید؟ قطعاً اگر مختار چنین ادعایی داشت، در همان ابتدا از سوی شیعیان و مسلمانان کوفه طرد می­گردید، در صورتی که می­بینیم شیعیان مخلص اهل بیت(ع) تا آخرین لحظه حیات مختار در کنار وی بودند و با جان و مال خود از مختار و هدف مقدسش دفاع کردند.[9] از آن گذشته روایات بسیاری که در مدح مختار از لسان اهل­بیت(ع) و ائمه دین در عظمت شخصیت مختار وارد شده است، خود دلیل دیگری بر بی­اساسی این اتهامات ناروا است؛ مگر ممکن است کسی ادعای نبوت بکند و از سوی امام معصوم(ع) مورد تفضّل و ترحم قرار گیرد و برایش طلب رحمت و استغفار شود قطعاً اگر چنین اتهامی به مختار می­چسبید مورد تأیید ائمه هدی(ع) و علمای بزرگ اسلام واقع نمی­شد.[10]
   شاید سخنان مسجع و موزون که به مختار نسبت داده شده[11] علت بسیاری از این افتراءات و تهمت­ها شده باشد؛ اما این سخنان نیز بر فرض صحت انتساب به او نمی­تواند، ادعای نبوت مختار را ثابت کند.
 
مختار و کیسانیه
   از جمله تهمت­های معروفی که به مختار زده شده این است که او را کیسانی دانسته و بنیانگذار مکتبی می­دانند که به کیسانیه معروف است.[12]
کیسانیه فرقه­ای از شیعیان می­باشند که معتقد به امامت محمد بن حنفیه فرزند امیرالمؤمنین(ع) بوده، برایش درجه­ای بالاتر از آنچه که حد اوست قائلند.[13] عده­ای از آنان معتقدند که بعد از امام علی(ع) او امام است، چرا که علی(ع) در جنگ جمل پرچم را بدست او سپرده است[14] عده­ای هم معتقدند که بعد از شهادت امام حسین(ع)، او امام است.[15]
   برخی از کیسانیه بر این اعتقادند که محمد بن حنفیه در سال 81 هجری وفات کرده و امامت به امام سجاد(ع)[16][17] فرقه­ای دیگر از کیسانیه به نام «کربیه» هم معتقدند که محمد بن حنفیه نمرده؛ بلکه غیبت نموده است او در کوه رضوی به سر می­برد؛ در این کوه، چشمه­ای از آب و چشمه­ای از عسل وجود دارد که روزی او را تا روزی که ظهور کند، فراهم می­آورد.[18] کیسانیه از لحاظ باورهای دیگر دینی نیز به شاخه­هایی تقسیم می­شدند، بعضی از آنان واجبات شرعی را پس از وصول به طاعت امام ترک       می­کردند و بعضی از آنان بنا به ضعفی که در اعتقاد به قیامت داشتند، بداء را بر خداوند جایز می­شمردند. عده­ای هم به تناسخ و حلول روح و رجعت بعد از مرگ معتقد بودند.[19] و بنا بر نظر عده­ای دیگر، به پسرش ابوهاشم انتقال پیدا کرده است.
   بیشتر کتاب­های ملل و نحل[20] مختار را شیعه کیسانیه دانسته،[21] عده­ای هم او را بنیانگذار این فرقه می­دانند.[22] عده­ای هم او را بنیانگذار فرقه مختار یه معرفی کرده­اند.[23]
   اما این اتهام نیز از سوی علمای بزرگ شیعه به شدت رد شده، دلائلی را در رد این عقیده بیان داشته­اند؛ از جمله ارسال هدایای مختار برای امام سجّاد(ع) را دلیل برآن دانسته­اند که مختار معتقد به امامت امام سجّاد(ع) بود و گرنه چه دلیلی داشت که برای ایشان هدیه بفرستد      ( همه را برای محمد بن حنفیه می­فرستاد) دلیل دیگری که بر رد کیسانی بودن مختار ارائه شده است روایاتی است که از بعضی از ائمه(ع) در مدح و ستایش مختار وارد شده و برایش دعای خیر کردند. آیا صرف یک عمل خیر و خداپسندانه باعث می­شود که امام معصومی(ع) از انحراف بزرگی( همچون ایجاد فرقه کیسانیه) چشم بپوشد و او را این­گونه بستاید؟ بدیهی است که طلب رحمت امام(ع) برای مختار، زمانی سودمند است که او به راه انحراف نرفته باشد و قائل به امامت ائمه(ع) باشد، گذشته از این مختار به سران شیعه کوفه اعلام کرده بود که من از جانب امام هدایت امام سجّاد(ع) و نائب او محمد بن حنفیه مأمور به قیام شده­ام سران کوفه نیز طی سفری به مدینه با امام سجّاد(ع) به گفتگو نشسته به صحت این مسأله یقین کرده بودند آنها در بازگشت از مدینه به مردم می­گفتند که: «امام سجّاد(ع) و محمد بن حنفیه به اذن خروج دادند.»[24]
   بدیهی است که روایات ذم مختار بر اساس تقیه و رعایت مسائل سیاسی در عصر ائمه(ع) بود؛ بنابراین بر فرض صدور این روایات از اهل بیت(ع) در مذمت مختار حمل بر تقیه می­شوند خصوصاً نسبت به مختار که در نظر سنت در تمام اعصار از عصر اموی و عباسی گرفته تا زمان حاضر مورد حمله بوده است.
 
 
 
مطالب مرتبط :
مختار بن ابی عبیده ثقفی (1)
قیام مختار بن ابی عبیده ثقفی (1)
قیام مختار بن ابی عبیده ثقفی (2)
 
 
 
 
 


[1] - خویی؛ معجم رجال الحدیث، بیجا، چاپ پنجم، 1413، ج19، ص105.
[2] - کشی، محمد بن عمر، رجال کشی، دانشگاه مشهد، 1348ش، ص125 و حلی، ابن داود؛ رجال ابی داود، دانشگاه تهران، 1383ق، ص513.
[3] - رجال کشی، پیشین، ص125 – 126 و رجال ابن داود، پیشین، ص513.
[4] - معجم رجال الحدیث، پیشین، ص105- 108.
[5] - علامه امینی؛ الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامه، چاپ اول، 1416، ج2، ص487- 488.
[6] - معجم رجال الحدیث، پیشین، ص108.
[7] - احمد بن حنبل؛ مسند، بیروت، دارصادر، ج6، ص294 و بیهقی، ابوبکر؛ دلائل النبوه، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1405، ج6، ص483 وابن قتیبه؛ المعارف، تحقیق ثروت عکاشه، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم، 1992، ص401.
[8] - رضوی اردکانی، ابوفاضل؛ ماهیت قیام مختار بن ابی عبیده ثقفی، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، بیتا، ص111.
[9] - همان، صص111- 112 و معجم رجال الحدیث، پیشین، ص106.
[10] - معجم رجال الحدیث، پیشین، ص106.
[11] - بلاذری؛ انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر ، چاپ اول، 1996، ج6، ص381 و بغدادی، عبدالقاهر؛ الفرق بین الفرق و بیان الفرقة الناجیة منهم، بیروت، دارالآفاق الجدیده، چاپ دوم، 1977، ص34.
[12]-اشعری قمی،سعد بن عبدالله؛ المقالات و الفرق، تحصیح محمد جواد مشکور،تهران، علمی- فرهنگی، چاپ دوم، 1360، ص22.
[13] -شهرستانی؛ الملل و النحل، تخریج محمد بن فتح الله بدران، شریف رضی، قسم اول، چاپ دوم، قاهره، مکتبة الانجلو المصریه، ص131.
[14] -الفرق بین الفرق، پیشین، ص27 و اسفراینی، ابی المظفر؛ التبصیر و تمییز الفرقة الناجیه عن الفرق الهالکین، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ دوم، 1988، ص29.
[15]- الفرق بین الفرق، پیشین، ص27.
[16] -التبصیر فی الدین، پیشین، ص30.
[17] - همان و الفرق بین الفرق، پیشین، ص28.
[18] -الفرق بین الفرق، پیشین، ص27.
[19] - الملل و النحل، پیشین، ص133 و التبصیر فی الدین، پیشین، ص29 و الفرق بین الفرق، پیشین، ص28.
[20] -ماهیت قیام مختار، پیشین، ص121 به بعد و معجم رجال الحدیث، پیشین، ج19، صص105-106 و الغدیر، پیشین، صص487-488.
[21] - شهرستانی، محمد عبدالکریم؛ الملل و النحل، تحقیق عبدالعزیز محمد الوکیل، مؤسسه الحلبی و شرکاه للنشر و التوازیع، قاهره، 1968، ص147.
[22] - المقالات و الفرق، پیشین، ص22.
[23] - المقالات و الفرق، پیشین، ص147.
[24] - طبری؛ تاریخ الطبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج5، ص12-14 و انساب الاشراف، پیشین،ج6، ص384 ومسکویه، ابوعلی؛ تجارب الأمم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش،ج2، ص138-139.




نوع مطلب : مختار ثقفی، 
برچسب ها : مختار در آیینه روایات،


    


درباره وبلاگ

مجموعه مختارنامه روایتگر زندگی یكی از شخصیت های بزرگ تاریخ شیعه ، مختاربن ابوعبیده ثقفی است كه پس از واقعه جانسوز عاشورا به خونخواهی از حضرت سید الشهداء (ع) برخاست و در سال 66 هجری قیام خود را آشكار كرد و موفق شد بر دشمنان اهل بیت غلبه یافته و اكثر قریب به اتفاق كسانی را كه در واقعة عاشورا دست داشتند به سزای اعمال زشتشان برساند .

آدرسهای دیگر سایت :
wWw.mokhtarnameh.3de.ir
wWw.mokhtarnameh.sub.ir
wWw.mokhtarnameh.tk

ایمیل مدیر: milad_heydari_2010@yahoo.com

مدیر وبلاگ : میلاد حیدری
نویسندگان
-->
نظرسنجی
بهترین بازیگر مختارنامه کیست؟











جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :